Heritage of Southwest Asia

Heritage of Southwest Asia

Independent Drawings”: An Inquiry into Single-Sheet Drawing in the Safavid, Mughal, and Ottoman Courts

Document Type : Original Article

Author
Assistant Professor, Faculty of Visual Arts, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran.
10.22034/hsaj.2026.564771.1037
Abstract
هنر نگارگری ایران مشمولِ نگاره‌های نقاشی و طراحی بی‌شماری است که از ادوار متفاوت برجای مانده‌اند. این نگاره‌ها به‌فراخور شرایط حمایتیِ دربار در برخی از دوران‌ها از جمله عصر صفوی از فراوانی برخوردار گشته‌ و جریانی مستقل از نقاشی را موجب شده‌اند. در این راستا، نگاره‌هایی "تک‌برگ" با اسلوب" قلم‌سیاهی" به‌مثابه نگاره‌ای خودبسنده و منفک از جایگاهِ پیش-طرح‌بودن برای نقاشی به رسمیت شناخته شدند و به موازات نقاشی‌ها ظهور یافتند. تداوم این امر، جریان جدیدی را در حوزه نگارگری ایران رقم زد که از وجوه برون مرزی نیز برخودار شد. به‌واقع، مقارن با عصر صفوی، دربار گورکانیان هند و عثمانی به تک‌نگاره‌های طراحی ایران، اقبال نشان دادند و این شیوه در دو دربار مذکور رواج یافت. در پژوهش حاضر، این تک‌نگاره‌ها از حیثِ متعلق شناخت، مسئله‌ای شناختی را با طرح دو پرسش چیستی و چگونگی، بیان می‌دارد: اتصاف صفتِ "مستقل" بر کدام تک‌نگاره‌های طراحی قابل اطلاق است؟ و طراحی مستقل در دربارهای صفوی، گورکانی و عثمانی به چه صورت ظهور و رواج یافت؟ در این راستا، با روش توصیفی و تطبیقی و از طریق مراجعه به منابع کتابخانه‌ای و اطلاعات ارائه‌شده دربستر وب به بررسی و گردآوری اطلاعات پرداخته شد. ماحصل مطالعات بیان می‌دارد که اتصاف صفت "مستقل" بر آن نوع از نگاره‌های طراحی قابل اطلاق است که در چهار مؤلفه رسانه، اسلوب، موضوع و قالب ارائه نیز قائم به‌ذات و خودبسنده باشند. این طراحی‌ها در دربار صفوی در دو وجه پدیده‌ای و جریانی و همراه با مضمون‌آفرینی‌های خاص خود، ظهور و رواج یافتند و با حفظ وجوه مذکور در دربار گورکانی نیز حاضر شدند. تحقق این مهم، مرهونِ زیست موقت شاهان گورکانی در دربار ایران و حضور نگارگران ایرانی در دربار گورکانی بود که به بروز اسلوب "نیم‌قلم" منتج شد. اما در دربار عثمانی، علی‌رغمِ حضور نگارگران ایرانی بیشتر بر وجه پدیده‌ای طراحی مستقل در گستره‌ای محدود، توجه شد.
Keywords
Subjects


Articles in Press, Accepted Manuscript
Available Online from 09 July 2026