میراث جنوب‌ غربی آسیا

میراث جنوب‌ غربی آسیا

آسیاب قناتی آربالا، میمه، استان اصفهان، ایران: بازخوانی معماری و سیستم هیدرولیکی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
علی شهابی‌نژاد 1
بردیا یوسفی 2
1 استادیار گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران.
2 دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنراصفهان، اصفهان، ایران.
10.22034/hsaj.2025.550581.1009
چکیده
آسیاب‌ها در ایران، با بهره‌گیری از جریان طبیعی آب، نقش مهمی در تأمین آرد و مایحتاج معیشت جوامع سنتی داشته‌اند. یکی از این آسیاب‌های تاریخی، آسیاب آربالا در شهر میمه (استان اصفهان) است که وابسته به قنات میراث جهانی مزدآباد است و از سازه‌های آبی مهم در شهر میمه محسوب می‌شود. به‌رغم اهمیت این بنا، تاکنون مطالعات تاریخی، فنی و مستند‌سازی معماری در خصوص این آسیاب انجام نشده و در حال حاضر ساختمان آن آسیب‌های فراوانی دیده و بخش‌های مهمی از آن تخریب و اجزای مهم آن مفقود و به‌صورت متروک رها شده است. هدف این نوشتار بازخوانی ساختار معماری و فنی آسیاب در وضعیت پیش از تخریب و شناخت دانش بومی بکار رفته در آسیاب است. بدین منظور روش توصیفی ـ تحلیلی به کار رفته و از اطلاعات مختلف از جمله اطلاعات کتابخانه‌ای، مصاحبه با افراد مطلع و کارشناسان، برداشت‌های میدانی و رجوع به تاریخ شفاهی استفاده شده است و در این راستا با 9 نفر از اهالی مطلع میمه مصاحبه نیمه­‌ساختار یافته انجام شد. در این نوشتار علاوه بر ارائه اطلاعات مختلف تاریخی و معرفی موقعیت مکانی آن به‌ویژه در ارتباط با سایر سازه‌های آبی تاریخی شهر میمه، نقشه‌های فنی آسیاب منطبق با وضعیت پیش از تخریب آن تهیه و تدوین گردید و اجزای مهم عملکردی آسیاب بازخوانی شدند که می‌تواند مبنای تهیه طرح مرمت و بازسازی آسیاب قرار گیرد. علاوه بر این، با نگاه به ظرفیت گردشگری قنات میراث جهانی مزدآباد و دیگر سازه‌های آبی محدوده هم‌جوار و نیز ظرفیت‌های تاریخی و گردشگری شهر میمه، پیشنهاد‌هایی در زمینه احیای عملکردی این آسیاب با رویکرد گردشگری مطرح شده است.
 
 
 

چکیده تصویری

آسیاب قناتی آربالا، میمه، استان اصفهان، ایران: بازخوانی معماری و سیستم هیدرولیکی

تازه های تحقیق

 

  • این پژوهش نخستین مستندسازی معماری و فنی آسیاب قناتی آربالا در میمه است.

  • آسیاب آربالا به‌واسطه استفاده از آب قنات جهانی مَزدآباد جایگاه ویژه‌ای در سامانه سنتی سازه‌های آبی دارد.

  • داده‌ها بر پایه برداشت میدانی، نقشه‌برداری، و مصاحبه با ۹ فرد مطلع گردآوری شده‌اند.

  • پژوهش با بازسازی پلان‌ها، مقاطع، مسیرهای آب و اجزای عملکردی، معماری از دست‌رفته آسیاب را احیا می‌کند.

  • نتایج نشان می‌دهد این آسیاب به دلیل موقعیت ارتفاعی و طراحی ویژه، پایدارترین و پرآب‌ترین آسیاب میمه بوده است.

  • تخریب‌های انسانی، رهاشدگی، و برداشت‌های غیرمجاز، تهدیدهای اصلی بنا هستند.

  • تداوم جریان آب قنات امکان احیای عملکردی آسیاب یا توسعه کاربری‌هایی مانند گردشگری آبی و نیروگاه کوچک را فراهم می‌کند.

  • پیشنهاد نهایی پژوهش ایجاد منظومه گردشگری میراث آبی میمه با محوریت آسیاب آربالا و پیوند آن با قنات، پایاب، یخچال و سایر سازه‌های آبی است.

 

کلیدواژه‌ها
آسیاب قناتی آربالا؛ میمه؛ قنات مزدآباد؛ گردشگری سازه‌های آبی تاریخی

موضوعات

 

 
 
 
 
 
Afzali, Z., Karimian, H., & Ebrahimi Eedelou, A. (2021). Qotbiyeh watermill, one of the water structures taken from local knowledge in the Sirjan plain. Indigenous Knowledge of Iran, 8(15), 329-369 (in Persian). https://doi.org/10.22054/qjik.2022.66985.1309
Ahmadzadeh, F., Karimian, H., & Hassan Talebian, M. (2023). Water mills: Socio-economic structure in the Hawraman mountain region during the Qajar and Pahlavi period. Tahqiqāt-e Tārikh-e Ejtemā’i (Social History Studies), 12(2), 3-26 (in Persian). https://doi.org/10.30465/shc.2023.42674.2401
Bahramzadeh, M., & Alaei Bakhsh, N. (2014). A study and investigation of Sasanian watermills in the provinces of the Persian Gulf coasts. Persian Gulf Studies, 1(4), 28–35 (in Persian). 
Farahza, N., & Abbasi Harafteh, M. (2012). Yazd Qanat Watermills. Soffeh, 21(4), 155-170 (in Persian). https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.1683870.1390.21.4.11.5  
Ghobadi Hafshajani, N., & Mohammadzadeh, A. (2013). An investigation of the mechanism of the Najvan watermill in Isfahan. Art Research Quarterly, 1(4), 99–102 (in Persian). https://www.magiran.com/paper/1243496
Google Earth (2018). Map of Meymeh. https://maps.google.com
Harverson, M. (1993). Watermills in Iran. Iran, 31(1), 149–177. https://doi.org/10.1080/05786967.1993.11834516
Karagari, H., Pedram, B., & Abooi, R. (2018). Structure and function of the Bashruyeh mills. Asar Quarterly, 39(80), 89–100 (in Persian). http://journal.richt.ir/athar/article-1-901-fa.html
Mas’oudi, Z., Najafzadeh, A., & Mahmoudi-Nassab, A. A. (2007). A Glance on Architectural Particularities of Watermills in the Town of Birjand, 39(80), 101–118 (in Persian). http://journal.richt.ir/athar/article-1-902-fa.html
Mehrdadian, N., Rahimnia, R., Moazen, S. (2022). Kahak Water-Mill in Tehran; Recognition Based on Historical Documents, Images, and Field Studies. Athar. 42(4), 632-647 (in Persian). http://athar.richt.ir/article-2-835-fa.html
Moeinian, M. T. (2021). Mazdābād Qanat of Meymeh, Isfahan. Isfahan: Mohammad-Taghi Moeinian Publications (in Persian). 
Moeinian, M. T. (2016). Nim-Zabān Meymehei glossary. Mohammad-Taghi Moeinian (in Persian). 
Nasr Esfahani, P. (2023). A study of the last watermill of Isfahan from a conservation perspective and its economic potential for tourism attraction (Master’s thesis). Shahid Ashrafi Esfahani University, Faculty of Engineering, Department of Architecture (in Persian). 
Omranipour, A., Eslami, M. A., & Davari, F. (2020). A Typological Study of the Architecture of Kashanâs Suburban Mills Using Akharin Mill. Kashan Shenasi, 12(2), 113-138 (in Persian). https://doi.org/10.22052/kashan.2021.111000
Papoli Yazdi, M. H. (1985). Watermills operated by qanat water. Journal of New Literary Inquiries, 18(68), 3–30 (in Persian). 
Poya, A. (2019). Meybod Dosangi (Two-Stone) Mill: Special Phenomenon among Karizi Mills. Indigenous Knowledge of Iran, 6(12), 41-78 (in Persian). https://doi.org/10.22054/qjik.2020.12354
Pourjafar, M. R., Amirkhani, A., & Leylian, M. R. (2010). Traditional architecture of Iranian water mills in reference to historical documents and the case studies. Asian Culture and History, 2(2), 243. https://doi.org/10.5539/ach.v2n2p243
Reza, E., Koors, G., Shushtari, M. A., & Entezami, A. A. (1971). Water and irrigation technology in ancient Iran. Tehran: Chap Joint-Stock Company.
Salehi, G. (2011). Technology and culture of mills in Iran. Tehran: Tarfand (in Persian). 
Shahabi-Nezhad, A., & Talaei, A. (2022). Explaining the long-term perspective of the comprehensive tourism plan of the Mazdābād-Meymeh World Heritage Qanat. First National Conference on the City of the Future, Indigenous Thought. 2 March 2023, Yazd, Iran (in Persian). https://civilica.com/doc/1650459/
Shahabi-Nezhad, A. (2020). Comprehensive tourism master plan report of the Mazdābād-Meymeh World Heritage Qanat. Meymeh Municipality (Client); Architecture Research Center of Yazd University (Consultant) (in Persian). 
Sharifinia A. (2020). Review and Study of Water Mills in Darreh Shahr City. JHRE. 39(170), 99-110 (in Persian). https://doi.org/DOI:%2010.22034/39.170.99
Soltani, M., Raeisi, M., & Fahami, M. (2016). Typology of Qanat Mills in the City of Naein. JHRE. 35(156), 127-146 (in Persian). http://jhre.ir/article-1-1013-fa.html
 
 
میراث جنوب‌ غربی آسیا
دوره 1، شماره 2
آذر 1403 شناسه مقاله:3