ارزیابی یک بنا نیازمند برخوردی جامع با تمامیت آن است؛ بدین معنا که سیر تحول بنا باید به‌طور کامل بازشناسی شود. مصالح، ملات‌ها, جزئیات، سلسله‌مراتب اجرایی، نحوه اجرا، ابزار اجرا، قرارگیری عناصر و ترکیب آن‌ها با یکدیگر، ارتباط سازه با تزئینات، جرزها و تمامی عناصر تشکیل‌دهنده بنا باید مورد توجه قرار گیرند. برای ساخت کاربندی، پس از ایجاد پایه‌های باربر بر اساس نقشهٔ زمینه، ابتدا تویزه‌های اصلی و باربر اجرا می‌شوند و سپس لنگه‌ها بر روی آن‌ها سوار می‌گردند. طراحی و اجرای کاربندی‌ها از مرحلهٔ پیاده‌سازی نقشه‌ها تا ساخت عرقچین همواره نیازمند بازبینی و کنترل دقیق مراحل اجرا است. آگاهی از نحوهٔ ساخت و چیدمان اجزای کاربندی و شیوه‌های کنترل حین اجرا می‌تواند به شناسایی راهکارهایی برای نگهداری و مرمت این سازه‌های سنتی بینجامد. هدف این مقاله، شفاف‌سازی نحوهٔ اجرا و کنترل کاربندی‌ها، به‌ویژه در زمینهٔ مستطیل‌شکل، بر اساس آموزه‌های استادکاران سنتی و با بررسی نمونه‌های واقعی است. بدین منظور، اطلاعات ابتدا از طریق مطالعات کتابخانه‌ای، مشاهده و برداشت مستقیم میدانی و مصاحبه با استادکاران و مرمتگران گردآوری شد و سپس نظام هندسی نمونه‌ها از طریق مدل‌سازی با نرم‌افزارهای سه‌بعدی بازسازی گردید. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که اجرای کاربندی توسط معماران سنتی در کلیات یکسان است، اما در جزئیات تفاوت‌هایی وجود دارد. این تفاوت‌های اجرایی به نحوهٔ چیدمان آجر در لنگه‌ها و تویزه‌ها، پرکننده‌ها و عرقچین، شیوهٔ اجرای قالب، شکل زمینه و موارد مشابه مربوط می‌شود. این عوامل در اختیار معمار مجری قرار دارد و او دربارهٔ جزئیات این ویژگی‌ها تصمیم‌گیری می‌کند. همچنین، در حین اجرای کاربندی‌ها، کنترل تراز بودن افقی و عمودی قالب‌ها و اجزای کاربندی توسط ابزارهای کنترل، نقش مهمی در افزایش دقت و صحت اجرا دارد.