میراث طراحی
واژۀ دیزاین در زبان انگلیسی هم به معنی «طراحی» یعنی فعل و فرایند انجام کار طراحی است و هم به معنی «طرح» یا همان خروجی و نتیجۀ طراحی. دیزاین به معنی طراحی موضوع علم «روششناسی طراحی» است و در این زمینه پژوهشهای بسیار خوبی صورت گرفته است. اما آن پژوهشها به وضعیت طراحی در نظامهای تولیدی پیشا مدرن اهمیتی ندادهاند. نه تنها اهمیت ندادهاند، بلکه برای تشریح آسانتر موضوع طراحی مدرن، چیزی به نام «طراحی سنتی» ابداع کردهاند و به کمک این نو واژه، طراحی در نظامهای تولید پیشا مدرن را خوار و اندک نشان دادهاند. اندک پژوهشهایی که کوشیدهاند به دور از این سوگیری به بررسی «طراحی سنتی» بپردارند گرچه ارزشمنداند اما از این منظر دو اشکال دارند، نخست این که آنها بر طراحی متمرکز نیستند بلکه بر طرح یعنی بر خروجی فعل طراحی تمرکز دارند. دوم این که حتی در بررسی طرح نیز بیشتر بر نقوش ترسیمی و آرایههای تزئینی تمرکز کردهاند و رویکردهایی به بررسی «سیر تطور نقوش» یا «نشانهشناسی و اسطورهشناسی نقوش» یافتهاند.
به این ترتیب میراث طراحی در جهان پیشا مدرن ناشناخته و البته زیر آواری از پندارها و اوهام رها شده است. این در حالی است که شناخت این موضوع میتواند درک ما از حرفهها و صناعات پیشا مدرن (که امروزه به آنها هنر سنتی میگوییم) را ارتقاء دهد، جنبههایی ژرفتر از میراث فرهنگی را آشکار کند و چه بسا «ساختارهای شناختی ذهن» را از زاویهای بدیع و تازه واکاوی کند. جمیع این جوانب ما را بر آن می دارد که بهسوی این موضوع جذاب رهسپار شویم، بهویژه در فلات ایران و منطقه جنوب غربی آسیا که گهواره انسان طراح بوده است.
در این شماره ویژه که امیدوارم شماره نخست از سلسله شمارههای «میراث طراحی» باشد، برآنیم که با تمرکز بر حوزۀ جنوب غربی آسیا، به بررسی ابعاد متنوع این موضوع بپرازیم از جمله:
۱. روششناسی طراحی در نظام های تولید پیشا صنعتی.
۲. مبانی نظری طراحی در میراث فرهنگ جنوب غرب آسیا.
۳. مطالعات تخصصی و بینرشتهای (طراحی محصول، جواهرات، فرش، معماری و ...) در نظام های تولید پیشا صنعتی.
۴. بررسی شواهد طراحی در نظام های تولید پیشا مدرن.
۵. میراث آموزش طراحی.
